  Linux: Podstawowe informacje o systemie
  Autor: Michael K. Johnson, <johnsonm@redhat.com>
  v4.14, 1 wrzenia 1998
  WWeerrssjjaa ppoollsskkaa:: TToommaasszz ''ttssccaa'' SSiieenniicckkii,, <<ttssccaa@@eeddbb..ddkk>>
  v1.02, 10 grudnia 2001


  Dokument niniejszy zawiera podstawowe wiadomoci o systemie opera
  cyjnym Linux, opis jego moliwoci i wymaga, oraz odnoniki do
  odpowiednich zasobw.
  ______________________________________________________________________

  Spis treci


  1. Wprowadzenie do Linuksa

  2. Moliwoci Linuksa

  3. Zagadnienia sprztowe

     3.1 Minimalne wymagania sprztowe
     3.2 Zalecana konfiguracja sprztowa
     3.3 Wspierany sprzt

  4. Niekompletny spis sportowanego i innego oprogramowania

  5. Kto uywa Linuksa?

  6. Skd wzi Linuksa?

     6.1 Anonimowy serwer FTP
     6.2 Pytki CD
     6.3 Inne rda

  7. Status prawny Linuksa

  8. Biece informacje o Linuksie

  9. Przyszo

  10. O tym dokumencie

     10.1 Formalnoci

  11. Od tumacza



  ______________________________________________________________________

  11..  WWpprroowwaaddzzeenniiee ddoo LLiinnuukkssaa

  Linux jest cakowicie darmowym systemem operacyjnym zgodnym ze
  standardem POSIX, z rozszerzeniami SYSV i BSD (to znaczy, e wyglda
  jak Unix, ale nie jest oparty o jego kod). Dostpna jest zarwno jego
  skompilowana wersja, jak i kod rdowy. Prawa autorskie do Linuksa
  nale do Linusa Torvaldsa (<torvalds@transmeta.com>) oraz osb
  wsptworzcych kod.  Linux jest rozpowszechniany za darmo na
  warunkach okrelonych w licencji GNU. Tre tej licencji doczana
  jest do pakietu ze rdami systemu, mona si z ni rwnie zapozna
  pod adresem <ftp://prep.ai.mit.edu/pub/gnu/COPYING>.  (Od tumacza:
  tumaczenie licencji GPL na jzyk polski znajduje si pod adresem
  <http://www.linux.org.pl/gpl.php>.)


  LLiinnuuxx jako taki to tylko jdro systemu operacyjnego, cz
  odpowiedzialna za obsug sprztu, zarzdzanie plikami, procesami,
  itd. Dopiero odpowiednie zestawienie jdra ze zbiorem programw
  uytkowych i aplikacji tworzy cao systemu operacyjnego. Takie
  zestawienie nazywa si ddyyssttrryybbuuccjj.  Sowo LLiinnuuxx, chocia tak naprawd
  oznacza tylko jdro, uywane jest powszechnie -- i poprawnie! -- w
  znaczeniu ,,system operacyjny oparty na jdrze Linuksa''.  Zwizy
  opis poszczeglnych dystrybucji znajduje si w Distributions-HOWTO
  <http://sunsite.unc.edu/LDP/HOWTO/Distributions-HOWTO/>. aaddnnaa z tych
  dystrybucji nie jest ,,oficjalnym Linuksem''.

  Linux nniiee jest oprogramowaniem ,,public domain'' ani ,,shareware''.
  Jest to system darmowy, a powszechnie uywanymi terminami s ffrreeeewwaarree
  lub oopprrooggrraammoowwaanniiee wwoollnnooddoossttppnnee (Open Source Software[tm], zob.
  <http://www.opensource.org> (od tumacza: informacje nt. Open Source
  po polsku znajduj si pod adresem <http://www.opensourcepl.org>)).
  Rozdawnictwo i sprzeda kopii Linuksa dozwolone s pod warunkiem
  jednoczesnego udostpnienia kodu rdowego. W przypadku wprowadzenia
  wasnych modyfikacji do kodu prawnie wymagane jest udostpnienie
  rwnie rde owych modyfikacji. Szczegy zawarte s w licencji GNU.

  Linux jest wolnodostpny i takim pozostanie. Ze wzgldu na natur
  licencji GPL, o ktr ten system jest oparty, nielegalne byoby
  tworzenie go w inny sposb. Zwr uwag, e ,,wolnodostpny'' oznacza
  dostpno kodu rdowego, a nie po prostu darmowo; dozwolone jest
  bowiem rozpowszechnianie Linuksa za pienidze. Jedynym warunkiem jest
  udostpnianie z nim jego kodu rdowego.  To oczywicie uoglnienie;
  jeli interesuj Ci szczegy, zapoznaj si z treci licencji GPL.

  Linux dziaa na komputerach 386/486/Pentium wyposaonych w szyny ISA,
  EISA, PCI i VLB. IBM-owska magistrala MCA nie jest najlepiej
  obsugiwana przez jdra 2.0.x i wczeniejsze, sytuacja zmienia si
  jednak w wersji 2.1.x i kolejnych, zob.
  <http://glycerine.itsmm.uni.edu/mca>.

  Istnieje wersja dla procesorw Motorola 680x0 (chodzi o komputery
  takie jak Amigi, Atari i VME), ktra dziaa ju cakiem dobrze. Wersja
  ta pracuje na Motoroli 68020 z MMU, na 68030, 68040, 68050, wymaga te
  FPU. Dziaa ju X Window System i sie. Zob.
  <news:comp.os.linux.m68k>.

  Linux dziaa dobrze rwnie na procesorach Alpha DECa. Obecnie
  wspierane s takie platformy, jak "Jensen", "NoName", "Cabriolet",
  "Universal Desktop Box" (Multia) i inne. Zob.
  <http://www.azstarnet.com/~axplinux/FAQ.html>.

  Wspierane s te SPARCi Suna (wikszo maszyn sun4c, sun4m i sun4u;
  rozwijane wsparcie dla sun4). Obecnie jedyn dostpn na SPARC
  dystrybucj jest Red Hat. Zob.
  <http://www.redhat.com/support/docs/rhl-sparc/>.

  Aktywnie tworzona jest wersja na PowerPC (w tym PowerMac (Nubus i
  PCI), Motorola, IBM i Be). Zob.  <http://www.cs.nmt.edu/~linuxppc/> i
  <http://www.linuxppc.org/>.

  Wersje na inne maszyny (rwnie MIPS (zob.
  <http://linus.linux.sgi.com> i  <http://lena.fnet.fr/>) i ARM) s na
  rnych etapach rozwoju; nie oczekuj zbyt wiele. Jeli moesz
  zaangaowa si w rozwj tych wersji, z pewnoci znajdziesz
  wsppracownikw.

  Rozwj Linuksa przekroczy ju etap testowania; wersja 1.0 ukazaa si
  14 marca 1994. System nie jest wolny od bdw, a w trakcie pracy na
  nim na pewno pojawi si w nim i zostan usunite kolejne
  niedoskonaoci. Linux rozwijany jest w sposb ,,otwarty'' --
  wszystkie kolejne wersje, niezalenie od tego, czy mona je uzna za
  ,,gotowe'', czy nie, s udostpniane uytkownikom.  IInnffoorrmmaaccjjaa oo
  ssttaabbiillnnooccii kkoolleejjnnyycchh wweerrssjjii zzaawwaarrttaa jjeesstt ww iicchh nnuummeerrzzee:: wersje n.x.y
  gdzie x jest liczb parzyst s wersjami stabilnymi, a zwikszanie si
  liczby y oznaka kolejne poprawki (np. wersje 1.2.2 i 1.2.3 rni si
  od siebie tylko iloci wprowadzonych poprawek, a nie moliwociami).
  Wersje n.x.y gdzie x jest liczb nieparzyst s wersjami testowymi
  wypuszczanymi dla osb pracujcych nad ich rozwojem; mog by
  niestabilne i wiesza si, stale te zwikszaj si ich moliwoci.
  Gdy bieca wersja rozwojowa jdra zostaje uznana za stabiln, zostaje
  ona ,,zamraana'' jako kolejna wersja stabilna, a rozwijana wersja
  otrzymuje nowy numer.

  Wikszo wersji jdra, i stabilnych i rozwojowych, jest raczej godna
  zaufania;  ,,stabilna'' oznacza w tym kontekcie dodatkowo ,,powoli
  zmieniajca si''. Mona uywa ktrejkolwiek z tych wersji, jeli
  dziaa ona zgodnie z oczekiwaniami (chyba, e koniecznie chcesz mie
  wersj najnowsz).  Na przykad pochodzca z 1992 roku wersja 0.97p1
  bezproblemowo uywana bya na pewnym serwerze przez 136 dni bez
  przerwy (a dziaaaby pewnie duej, gdyby operator koparki
  przypadkowo nie uszkodzi transformatora). Znane s przypadki cigego
  uywania Linuksa przez ponad rok, wiadomo te o komputerze, na ktrym
  wg ostatnich wiadomoci wersja 0.99p15s chodzia nieprzerwanie od 600
  dni.

  Obecn stabiln wersj jdra jest 2.0.35 (numer bdzie si zmienia w
  miar dodawania nowych sterownikw i wprowadzania poprawek),
  rozpoczto te prace nad wersj 2.1.x. Pakiet z kodem rdowym jdra
  Linuksa zawiera plik Documentation/Changes opisujcy zmiany, o ktrych
  naley wiedzie przy zmienianiu uywanej wersji na nowsz. Wikszo
  uytkownikw Linuksa po prostu aktualizuje od czasu do czasu ca
  dystrybucj, a tym samym i jdro.

  Jak ju wspomniano, model rozwoju jdra Linuksa jest modelem otwartym
  i zdecentralizowanym (w przeciwiestwie do modelu stosowanego w
  przypadku rozwoju wielu innych rodzajw oprogramowania); oznacza to,
  e najnowsze wersje s zawsze udostpniane uytkownikom. Co za tym
  idzie, kada wersja posiadajca jak now funkcjonalno zawiera
  bdy -- ale dziki jej upublicznieniu bdy te s bardzo szybko
  (czsto w przecigu godzin) wyapywane i usuwane.

  Natomiast zamknity i scentralizowany model rozwoju oprogramowania
  oznacza, e tylko jedna osoba lub grupa pracuje nad projektem, a nowe
  wersje oprogramowania publikowane s tylko wtedy, gdy autorzy uznadz
  je za wolne od bdw. Powoduje to czsto znaczne wyduenie si czasu
  oczekiwania na now wersj i na poprawki bdw oraz generalnie
  wolniejszy rozwj. Najnowsze wersje takiego oprogramowania s czasem
  wyszej jakoci ni wersje oprogramowania tworzonego w sposb otwarty,
  cen jednak jest znaczne spowolnienie rozwoju.

  Oba w/w modele rozwoju oprogramowania omwione i zanalizowane zostay
  w  _T_h_e _C_a_t_h_e_d_r_a_l _a_n_d _t_h_e _B_a_z_a_a_r Erica Raymonda; zob.
  <http://sagan.earthspace.net/~esr/writings/cathedral-bazaar/>.

  1 wrzenia 1998 ostatni stabiln wersj jdra jest 2.0.35, a wersj
  rozwojow 2.1.119.

  22..  MMoolliiwwooccii LLiinnuukkssaa


    wielozadaniowo (mona uruchamia wiele programw naraz),

    obsuga wielu uytkownikw na tej samej maszynie w tym samym czasie
     (bez licencji wielostanowiskowych!),

    wieloplatformowo (Linux dziaa pod wieloma platformami, nie tylko
     pod Intelowsk),
    wieloprocesorowo (obsuga SMP (wieloprzetwarzania symetrycznego)
     na platformach Intel i SPARC (prace nad wsparciem dla kolejnych
     platform trwaj); Linux uywany jest w wymagajcych
     wieloprzetwarzania zastosowaniach, np. w systemach Beowulf (zob.
     <http://cesdis.gsfc.nasa.gov/linux-web/beowulf/beowulf.html>) i
     opartym na SPARC superkomuterze Fujitsu AP1000+),

    wielowtkowo (jdro obsuguje wiele niezalenych wtkw w
     pojedynczej przestrzeni przydzielonej procesowi pamici),

    dziaanie w trybie chronionym 386,

    midzyprocesowa ochrona pamici (dziki czemu niemoliwa jest
     sytuacja, w ktrej jeden program powoduje pad caego systemu),

    adowanie kodu wykonywalnego na danie (tzn. czytanie tylko tej
     czci programu, ktra jest rzeczywicie wykorzystywana),

    wspdzielenie pamici midzy procesami (tzn. e wiele programw
     moe korzysta z tego samego  obszaru pamici. Gdy dany program
     zapisuje co w zapenionej ju stronie pamici, zawarto tej
     strony (4 KB) kopiowana jest przedtem gdzie indziej. Proces ten
     nazywa si  _c_o_p_y_-_o_n_-_w_r_i_t_e i ma dwie zalety: zwiksza szybko i
     zmniejsza zuycie pamici),

    pami wirtualna stronicujca (a nie skadajca cae procesy) na
     dysk (na osobn partycj, do pliku, lub i tu i tu, z moliwoci
     dynamicznego dodawania kolejnych obszarw wymiany (tak si to nadal
     nazywa).  Jednoczenie w uyciu moe by ogem 16
     128-megabajtowych (a w nowszych jdrach dwugigabajtowych) obszarw
     wymiany; w ten sposb teoretycznie mona utworzy funkcjonalny
     obszar wymiany do wielkoci 2GB. Zwikszenie tego limitu jest
     proste -- sprowadza si do zmiany kilku linijek w kodzie
     rdowym),

    zgrupowanie puli pamici przydzielonej programom i dyskowej pamici
     podrcznej (cache); dziki czemu caa wolna pami moe by uyta
     jako pami podrczna. Ilo pamici podrcznej zmniejsza si
     podczas wykonywania duych programw,

    dynamicznie zlinkowane biblioteki dzielone (DLL) oraz, oczywicie,
     biblioteki zlinkowane statycznie

    zrzuty pamici (core dumps) umoliwiajce ,,pomiertn'' analiz
     programw za pomoc debuggera,

    wysoka zgodno z POSIX, SYSV, BSD na poziomie rde,

    poprzez zgodny z iBCS2 modu emulacji wysoka zgodno na poziomie
     binarnym z SCO, SVR3 i SVR4,

    dostpno caego kodu rdowego, w tym caego jdra i wszystkich
     sterownikw, narzdzi i programw; wszystko to wolno bez ogranicze
     rozpowszechnia. Wiele komercyjnych programw dostpnych dla
     Linuksa dostarczanych jest bez kodu rdowego, ale wszystko, co
     byo wolnodostpne (w tym cay system operacyjny) wolnodostpne
     pozostao,

    zgodna z POSIX kontrola procesw,

    pseudoterminale (pty),

    emulacja numerycznego koprocesora 387 w jdrze, co odcia programy
     z koniecznoci wykonywania tej emulacji. W ten sposb wszystkie
     komputery pracujce pod kontrol systemu Linux ,,maj'' koprocesor.
     Oczywicie jeli komputer naprawd posiada koprocesor, to bdzie on
     uyty; w takim przypadku mona skompilowa jdro wyczajc obsug
     387: zaowocuje to niewielkim zyskiem pamici.

    wsparcie dla wielu narodowych i zindywidualizowanych klawiatur,
     atwo dodawa nowe definicje klawiatury dynamicznie,

    do 64 dynamicznie tworzonych wirtualnych konsol, co oznacza wiele
     niezalenych sesji obsugiwanych jednoczenie przy tej samej
     fizycznej konsoli. Midzy sesjami mona przecza si za pomoc
     dowolnie zdefiniowanej kombinacji klawiszy (niezalenej od karty
     graficznej),

    wsparcie dla powszechnie uywanych systemw plikw, takich jak np.
     minix, Henix, wszystkie systemy V. Wasny zaawansowany system
     plikw (do 4 TB, nazwy plikw do 255 znakw),

    bezproblemowy dostp do partycji MS-DOS i OS/2. Dziki specjalnemu
     systemowi plikw uycie partycji MS-DOS nie wymaga adnych
     dodatkowych sztuczek, dostp do nie rni si oprcz ogranicze w
     nazwach i prawach plikw od dostpu do normalnego uniksowego
     systemu plikw. Aktualnie nie s obsugiwane kompresowane partycje
     MS-DOS 6 (ale jest na to ata).  System VFAT (tj. Windows 9x/NT)
     obsugiwany jest od jdra 2.0 wzwy.

    specjalny system plikw (UMSDOS) umoliwiajcy instalacj Linuksa
     na partycji DOS,

    wsparcie (tylko odczyt) systemu plikw HPFS-2 z OS/2 2.1,

    obsuga HFS (systemu plikw Macintosha) jako modu,

    moliwo czytania wszystkich standardowych formatw CD-ROM-w,

    wsparcie protokou sieciowego TCP/IP, w tym ftp, telnet, NFS, itd.,

    serwer Appletalk,

    klient i serwer Netware,

    klient i serwer Lan Manager/Windows Native (SMB),

    wiele protokow sieciowych: podstawowe protokoy dostpne w
     najnowszych rozwojowych wersjach jdra to: TCP, IPv4, IPv6, AX.25,
     X.25, IPX, DDP (Appletalk), Netrom i inne. Stabilne wersje jdra
     zawieraj m.in.  protokoy TCP, IPv4, IPX, DDP i AX.25.

  33..  ZZaaggaaddnniieenniiaa sspprrzzttoowwee

  33..11..  MMiinniimmaallnnee wwyymmaaggaanniiaa sspprrzzttoowwee

  Prawdopodobnie najubosz konfiguracj sprztow umoliwiajc
  uruchomienie Linuksa jest 386SX/16, 1 MB RAM, stacja dyskw 1.44 lub
  1.2 MB, ktrakolwiek ze wspieranych kart graficznych (+ oczywicie
  klawiatura, monitor, itd). Taki sprzt pozwoli na uruchomienie systemu
  i sprawdzenie, czy w ogle dziaa on na tym komputerze; nie da si
  jednak na czym takim wykonywa adnej sensownej pracy. Omwienie
  minimalnych konfiguracji znajdziesz pod adresem
  <http://rsphy1.anu.edu.au/~gpg109/mem.html>.

  eby mc cokolwiek zrobi potrzeba troch miejsca na dysku twardym. 5
  do 10 MB powinno wystarczy na bardzo prost instalacj (zawierajc
  tylko podstawowe polecenia systemowe i moe jedn lub dwie proste
  aplikacje -- np. program terminala). Taki system jest jednak bardzo
  ograniczony i niewygodny, zajmuje bowiem prawie cae dostpne miejsce
  -- chyba, e zainstalowane aplikacje s naprawd mae. Generalnie
  nadaje si tylko do celw testowych, i przechwaek na temat
  niewielkich wymaga sprztowych.

  33..22..  ZZaalleeccaannaa kkoonnffiigguurraaccjjaa sspprrzzttoowwaa

  Jeli zamierzasz uruchamia wymagajce duej mocy obliczeniowej
  programy takie jak gcc, X, czy TeX, potrzebujesz procesora szybszego
  ni 386SX/16 -- chocia cierpliwym i taki wystarczy.

  W praktyce system bez X wymaga 4 MB, a z X 8 MB. Wicej ni 4 MB
  zalecane jest rwnie w przypadku systemu obsugujcego wielu
  uytkownikw rwnoczenie, oraz systemu, pod ktrym jednoczenie
  bdzie pracowa kilka duych programw (jak chociaby kompilacji).
  Oczywicie wszystko to bdzie dziaa rwnie przy mniejszej iloci
  pamici; Linux wykorzysta w takim przypadku pami podrczn (ppoowwoollnn
  pami dyskow); jest to jednak tak wolne, e prawie nie da si tego
  uywa.  16 MB znaczco ogranicza wykorzystanie pamici dyskowej przy
  uruchomieniu wielu programw, a 32 MB przy normalnej pracy jednego
  uytkownika zazwyczaj cakowicie eliminuje problem. 64 i wicej MB
  zalecane jest przy jednoczesnym uruchamianiu wielu bardzo
  pamicioernych aplikacji.

  Wielko wymaganej przestrzeni dyskowej zaley naturalnie od rodzaju
  instalowanego oprogramowania. Zwyky zestaw uniksowych narzdzi,
  powok i programw do administrowania systemem swobodnie zmieci si
  na 10 MB -- zostanie nawet troch miejsca na pliki uytkownika. System
  bardziej kompletny (np. Red Hat, Debian, czy inna dystrybucja) wymaga
  do 60 do 600 MB w zalenoci od instalowanych komponentw. Do tego
  doda naley miejsce przeznaczone na pliki uytkownikw. Przy
  dzisiejszych cenach twardych dyskw nie ma sensu ryzykowanie, e nagle
  zabraknie miejsca. Warto wic naby dysk o pojemnoci co najmniej 2
  GB, a lepiej 4 GB lub nawet wicej -- nie zmarnuje si, to pewne.
  Linux bezproblemowo obsuguje due dyski twarde, np. popularne
  ostatnio dyski 11 GB na IDE i 18 GB na SCSI.

  Jeli chcesz/potrzebujesz/sta Ci na konfiguracj lepsz od
  minimalnej, moesz rozszerzy swj komputer o wicej pamici, wikszy
  dysk twardy, szybszy procesor i inne urzdzenia. Linux rni si tu
  bardzo od DOS-a, w ktrym rozszerzanie pamici dawao umiarkowane
  zaledwie efekty -- w Linuksie rnica jest ogromna. Powodem jest
  oczywicie ograniczenie DOS-a do 640 Kb, ograniczenie, od ktrego
  Linux jest wolny.

  33..33..  WWssppiieerraannyy sspprrzztt


     CCPPUU ((pprroocceessoorr))::
        Wszystko, co moe uruchomi programy w trybie chronionym 386.
        Wszystkie modele 386, 486, Pentium, Pentium Pro, Pentium II i
        ich klony powinny dziaa (286 i starsze by moe bd ktrego
        dnia obsugiwane przez mniejsze jdro zwane ELKS, nie naley od
        niego jednak oczekiwa tych samych moliwoci). Wersje dla
        procesorw 680x0 (dla x=2+zewntrzna jednostka zarzdzania
        pamici (MMU), 3, 4 lub 6) obsugujcych komputery Amiga i
        Atari dostpne s na serwerze tsx-11.mit.edu w katalogu 680x0.
        Wspierane jest rwnie wiele maszyn DEC Alpha, SPARC i PowerPC.
        Trwaj prace nad wersjami dla architektur ARM, StrongARM i MIPS.


     MMaaggiissttrraallee::
        PCI, ISA, EISA i VLB. Obsuga MCA (gwnie PS/2) jest jeszcze
        niekompletna (prace trwaj, patrz wyej). Linux wymaga od
        sprztu wicej ni DOS, Windows, czy wikszo pozostaych
        systemw operacyjnych. Oznacza to, e pod kontrol tych mniej
        wymagajcych systemw sprzt moe dziaa bezbdnie, a pod
        Linuksem zawiedzie. Linux jest doskonaym testerem pamici...

     RRAAMM ((ppaammii))::
        Na platformach intelowskich do 1 GB; na platformach 64-bitowych
        wicej.  Niektrzy (w tym Linus) zauwayli, e dodanie pamici
        bez powikszenia bufora (cache) bardzo spowalnia ich komputer.
        Jeli po rozszerzeniu pamici zaobserwujesz podobne objawy,
        zwiksz cache. Niektre komputery nie s w stanie zbuforowa
        wicej ni okrelon ilo pamici (najczciej jest to 64 MB),
        niezalenie od tego, ile fizycznie pamici jest zainstalowane.
        Jest to spowodowane tym, e BIOS oryginalnie nie by
        przeznaczony do wykrywania pamici ponad 64 MB. Jdra 2.1.x i
        nowsze automatycznie radz sobie z takimi sytuacjami, natomiast
        jdra 2.0.35 i wczeniejsze wymagaj podania im specjalnego
        parametru podczas inicjalizacji systemu.


     PPaammiiccii mmaassoowwee::
        Obsugiwane s typowe dyski AT (EIDE, IDE, 16-bitowe kontrolery
        z MFM, RDD lub ESDI), jak rwnie dyski SCSI, CD-ROMy na
        obsugiwanej karcie SCSI i typowe kontrolery XT (8-bitowe
        kontrolery z MFM lub RLL). Wspierane karty SCSI to: Advansys,
        seria Adaptec 1542, 1522, 1740, 27xx, i 29xx (z kilkoma
        wyjtkami), Buslogic MultiMaster i Flashpoint, kontrolery oparte
        o NCR53c8xx, kontrolery DPT, Qlogic ISP i FAS, Seagate ST-01 i
        ST-02, seria Future Domain TMC-88x (lub inne karty z koci
        TMC950), TMC1660/1680, Ultrastor 14F, 24F i34F, Western Digital
        wd7000, i inne. Obsugiwane s rwnie pamici tamowe SCSI,
        QIC-02, i niektre QIC-80. Obok CD-ROMw IDE i SCSI wspierany
        jest te szereg CD-ROMw o zastrzeonej architekturze (s to
        m.in. Matsushita/Panasonic, Mitsumi, Sony, Soundblaster,
        Toshiba, ATAPI (EIDE), SCSI i inne). Informacje o konkretnych
        modelach znajduj si w HHaarrddwwaarree CCoommppaattiibbiilliittyy HHOOWWTTOO.  WWyykkaazzyy ttee
        ss ii zzaawwsszzee bbdd nniieekkoommpplleettnnee.. BBaarrddzziieejj aakkttuuaallnnyycchh iinnffoorrmmaaccjjii
        ddoossttaarrcczzaajj pprroodduucceennccii ddyyssttrryybbuuccjjii..


     KKaarrttyy ggrraaffiicczznnee::
        Prac w trybie tekstowym umoliwiaj karty VGA, EGA, CGA,
        Hercules (i zgodne).  Wywietla grafik i pracowa z X-Window
        mona za pomoc (co najmniej) zwykych kart VGA, niektrych
        Super-VGA (wikszo z kart bazujcych na koci Tseng, Paradise
        i niektrych Tridentach), S3, 8514/A, ATI, Matrox, i Herculesa
        (uywanym przez Linuksa serwerem X jest XFree86, co determinuje,
        ktre karty s obsugiwane. Pena lista samych wspieranych koci
        zajmuje ponad stron.  Patrz  <http://www.XFree86.org/>).


     SSiiee::
        Zbir obsugiwanych kart sieciowych zawiera: 3COM
        503/509/579/589/595/905 (501/505/507 s wspierane, ale nie
        polecane), AT&T GIS (ne NCR) WaveLAN, wikszo kart opartych o
        WD8390 lub WD80x3, NE1000/2000 i wikszo ich klonw, AC3200,
        Apricot 82596, AT1700, ATP, DE425/434/435/500, D-Link
        DE-600/620, DEPCA, DE100/101, DE200/201/202 Turbo, DE210, DE422,
        Cabletron E2100 (nie polecana), Intel EtherExpress (nie
        polecana), EtherExpress Pro, EtherExpress 100, DEC EtherWORKS 3,
        HP LAN, HP PCLAN/plus, wikszo kart opartych o AMD LANCE,
        NI5210, ni6510, SMC Ultra, DEC 21040 (tulip), Zenith Z-Note
        ethernet. adna z kart Zircom i Cabletron (oprcz E2100) nie
        jest obsugiwana, poniewa producent odmwi udzielenia
        programistom odpowiednich informacji. Obsuga sieci
        wiatowodowych: karty DEF_x_x DEC-a. Obsuga protokou sieciowego
        Point-to-Point: PPP (zarwno dla urzdze asynchronicznych
        (modemy), jak i pocze synchronicznych (ISDN)), SLIP, CSLIP,
        PLIP. Ograniczona obsuga Token Ring.


     PPoorrtt sszzeerreeggoowwyy::
        Wikszo kart opartych o 16450 i 16550 UART, w tym AST
        Fourport, Usenet Serial Card II i inne. Wspierane inteligentne
        karty to: seria Cyclades Cyclom (wsparcie od producenta), seria
        Comtrol Rocketport (wsparcie od producenta), Stallion (wikszo
        kart: wsparcie od producenta), i Digi (niektre karty: wsparcie
        od producenta). Obsuga ISDN, frame relay (tranzytu ramki) i
        cza dzierawionego.


     IInnnnyy sspprrzztt::
        SoundBlaster, ProAudio Spectrum 16, Gravis Ultrasound, wikszo
        pozostaych kart dwikowych, wikszo (wszystkie?) rodzajw
        myszy (Microsoft, Logitech, PS/2), itd.

  44..  NNiieekkoommpplleettnnyy ssppiiss ssppoorrttoowwaanneeggoo ii iinnnneeggoo oopprrooggrraammoowwaanniiaa

  Pod Linuksem dostpne s wersje wikszoci podstawowych narzdzi i
  programw znanych z systemw uniksowych, w tym prawie cao
  oprogramowania opartego na licencji GNU i wiele pochodzcych z rnych
  rde klientw X. Sowo `wersje' jest by moe zbyt mocne, czsto
  bowiem dziki zgodnoci Linuksa z norm POSIX programy te nie wymagaj
  adnych (lub prawie adnych) modyfikacji do kompilacji pod tym
  systemem. Aplikacji nigdy za wiele; dla uytkownikw i administratorw
  Linuksa pojawia si ich coraz wicej. Zapytaj producenta swojego
  ulubionego komercyjnego programu dla Unixa, czy wypuci ju jego
  wersj na Linuksa!

  Poniej znajduje si niekompletna lista oprogramowania dziaajcego
  pod Linuksem:


     PPooddssttaawwoowwee kkoommeennddyy UUnniixx--aa::
        ls, tr, sed, awk itp, itd, (wymie ktr -- i zapewne bdzie w
        Linuksie).


     NNaarrzzddzziiaa pprrooggrraammiissttyycczznnee::
        gcc, gdb, make, bison, flex, perl, rcs, cvs, prof.


     JJzzyykkii pprrooggrraammoowwaanniiaa ii rrooddoowwiisskkaa::
        C, C++, Objective C, Java, Modula-3, Modula-2, Oberon, Ada95,
        Pascal, Fortran, ML, scheme, Tcl/tk, Perl, Python, Common Lisp i
        wiele innych.


     rrooddoowwiisskkaa ggrraaffiicczznnee::
        GNOME i KDE (desktopy), X11R6 (XFree86 3.x), X11R5 (XFree86
        2.x), MGR.


     EEddyyttoorryy::
        GNU Emacs, XEmacs, MicroEmacs, jove, ez, epoch, elvis (GNU vi),
        vim, vile, joe, pico, jed i inne.


     PPoowwookkii ((sszzeellee))::
        bash (zgodny z POSIX sh), zsh (zawiera tryb zgodnoci z ksh,
        pdksh, tcsh, csh, rc, es, ash (prawie cakowicie zgodna z sh
        powoka uywana jako /bin/sh w BSD), i wiele wicej.


     TTeelleekkoommuunniikkaaccjjaa::
        PPP, UUCP, SLIP, CSLIP, peen zestaw narzdzi TCP/IP, kermit,
        szrz, minicom, pcomm, xcomm, term (pozwala na uruchamianie wielu
        powok, przekierowywanie ruchu sieciowego i zdaln prac pod X,
        a wszystko to na jednej linii telefonicznej), Seyon (popularny
        program komunikacyjny dla X), wiele pakietw do obsugi faksw i
        poczty gosowej (przy uyciu ZyXELa i innych modemw). Zdalna
        praca przez port szeregowy lub sie te oczywicie jest moliwa.


     NNeewwssyy ii ppoocczzttaa::
        C-news, innd, trn, nn, tin, smail, elm, mh, exmh, pine, mutt,
        itd.


     PPrroocceessoorryy tteekkssttuu::
        TeX, groff, doc, ez, LyX, Lout, Linuxdoc-SGML, i inne.


     GGrryy::
        Nethack, wiele Mud-w, gier dla X-w i mnstwo innych. Jedn z
        gier jest przegldanie gier dostpnych na tsx-11 i sunsite. :-)

  Wszystkie te programy (a nie jest to nawet setna cz dostpnego
  oprogramowania) s darmowe. Zwiksza si te dostpno oprogramowania
  komercyjnego; spytaj producenta swojego ulubionego komercyjnego
  programu o wersj dla Linuksa!

  55..  KKttoo uuyywwaa LLiinnuukkssaa??

  Linux jest dostpny za darmo, nie trzeba nigdzie rejestrowa
  posiadanych i uywanych kopii -- trudno jest wic stwierdzi, ilu
  ludzi uywa tego systemu.  Jednak faktem jest, e kilka firm utrzymuje
  si wycznie ze jego sprzeday, a linuksowe grupy s jednym z
  najbardziej obleganych zaktkw Usenetu -- uytkownikw musi wic by
  miliony; trudno jednak o konkretne dane.  Najlepsze badania rynku
  szacuj obecnie t liczb na 7,5 do 11 milionw.


  Odwany czowiek, Harald T. Alvestrand
  (<Harald.T.Alvestrand@uninett.no>), podj ambitn prb policzenia
  uytkownikw Linuksa ,,sztuka po sztuce''.  Jeli chcesz zosta
  policzony, uyj formularzy dostpnych na stronach
  <http://counter.li.org/> lub wylij e-mail o jednym z dwch tematw: I
  use Linux at home (,,uywam Linuksa w domu'') lub I use Linux at home
  and at work (,,uywam Linuksa w domu i w pracy'') na adres linux-
  counter@uninett.no.  Honorowane s rwnie zgoszenia nieosobiste, o
  szczegy pytaj autora projektu.


  Harald wysya co miesic aktualne statystyki na grup
  comp.os.linux.misc.  Informacje te s rwnie dostpne na WWW:
  <http://counter.li.org/>.

  66..  SSkkdd wwzzii LLiinnuukkssaa??

  66..11..  AAnnoonniimmoowwyy sseerrwweerr FFTTPP

  Woln od ogranicze w dystrybucji dokumentacj Linuksa znajdziesz na
  serwerze _t_h_e _L_i_n_u_x _D_o_c_u_m_e_n_t_a_t_i_o_n _P_r_o_j_e_c_t:
  <ftp://sunsite.unc.edu/pub/Linux/docs/LDP/> i
  <http://sunsite.unc.edu/LDP/>. (Od tumacza: polskie wersje duej
  czci umieszczonych tam dokumentw znajduj si na stronach _J_T_Z:
  <http://www.jtz.org.pl/>.)


  Po najwiesze wiadomoci zajrzyj na grup comp.os.linux.announce.


  Linuksa cign mona z (m.in.) nastpujcych anonimowych serwerw
  ftp:



       Nazwa                          Adres IP         Katalog
       =============================  ===============  ===============
       tsx-11.mit.edu                 18.172.1.2       /pub/linux
       sunsite.unc.edu                152.2.22.81      /pub/Linux
       ftp.funet.fi                   128.214.248.6    /pub/Linux
       net.tamu.edu                   128.194.177.1    /pub/linux
       ftp.mcc.ac.uk                  130.88.203.12    /pub/linux
       src.doc.ic.ac.uk               146.169.2.1      /packages/linux
       fgb1.fgb.mw.tu-muenchen.de     129.187.200.1    /pub/linux
       ftp.informatik.tu-muenchen.de  131.159.0.110    /pub/comp/os/linux
       ftp.dfv.rwth-aachen.de         137.226.4.111    /pub/linux
       ftp.informatik.rwth-aachen.de  137.226.225.3    /pub/Linux
       ftp.Germany.EU.net             192.76.144.75    /pub/os/Linux
       ftp.lip6.fr                    132.227.77.2     /pub/linux
       ftp.uu.net                     137.39.1.9       /systems/unix/linux
       wuarchive.wustl.edu            128.252.135.4    mirrors/linux
       ftp.win.tue.nl                 131.155.70.100   /pub/linux
       ftp.stack.urc.tue.nl           131.155.2.71     /pub/linux
       srawgw.sra.co.jp               133.137.4.3      /pub/os/linux
       cair.kaist.ac.kr                                /pub/Linux
       ftp.denet.dk                   129.142.6.74     /pub/OS/linux
       NCTUCCCA.edu.tw                140.111.1.10     /Operating-Systems/Linux
       nic.switch.ch                  130.59.1.40      /mirror/linux
       sunsite.cnlab-switch.ch        193.5.24.1       /mirror/linux
       cnuce_arch.cnr.it              131.114.1.10     /pub/Linux
       ftp.monash.edu.au              130.194.11.8     /pub/linux
       ftp.dstc.edu.au                130.102.181.31   /pub/linux
       ftp.sydutech.usyd.edu.au       129.78.192.2     /pub/linux





  tsx-11.mit.edu oraz fgb1.fgb.mw.tu-muenchen.de s oficjalnymi
  serwerami GCC.

  Niektre serwery s kopiami innych -- jeli moesz, uyj najbliszego
  (sieciowo) sobie.

  Co najmniej sunsite.unc.edu i ftp.informatik.tu-muenchen.de
  udostpniaj usug ftp przez e-mail. Wicej informacji pod adresami
  ftpmail@sunsite.unc.edu i ftp@informatik.tu-muenchen.de.

  Jeli czujesz si zagubiony, zajrzyj do Distribution-HOWTO
  <http://sunsite.unc.edu/LDP/HOWTO/Distributions-HOWTO>, gdzie
  wymieniona jest cz dystrybucji. W chwili obecnej, przynajmniej w
  USA, najpopularniejsze s _R_e_d _H_a_t i _D_e_b_i_a_n.

  66..22..  PPyyttkkii CCDD

  Wikszo ludzi instaluje Linuksa z kompaktw. Dystrybucje rozrosy
  si do setek megabajtw oprogramowania; ciganie tego przez modem
  28.8 lub ISDN trwa dduuuuuuggoo.


  Linuksa na pytce mona naby na dwa sposoby: jako cz archiww FTP,
  albo bezporednio od producenta. Nabycie archiww czsto umoliwia
  wybr dystrybucji, oznacza jednak rwnie rezygnacj ze wsparcia
  technicznego.  Przy zakupie od producenta dystrybucji zazwyczaj wybra
  nie mona, oferowana jest za to jaka forma wsparcia (najczciej
  pomoc w instalacji).
  66..33..  IInnnnee rrddaa

  Istnieje wicej BBSw ni jest plikw w dystrybucji Linuksa. Od czasu
  do czasu lista tych BBSw ogaszana jest na grupie
  comp.os.linux.announce. Popytaj wrd przyjaci i w LUGach (Grupach
  Uytkownikw Linuksa), albo zamw ktr z komercyjnych dystrybucji
  (ich lista znajduje si w _L_i_n_u_x _d_i_s_t_r_i_b_u_t_i_o_n _H_O_W_T_O dostpnym pod
  adresem  <http://sunsite.unc.edu/LDP/HOWTO/Distributions-HOWTO> oraz w
  grupie comp.os.linux.announce).

  (Od tum.: w Polsce najatwiejsz i najtasz form uzyskania Linuksa
  jest zakup jednego z czasopism komputerowych doczajcych pytki z
  ktr z dystrybucji. O konkrety pytaj na grupie pl.comp.os.linux.)

  77..  SSttaattuuss pprraawwnnyy LLiinnuukkssaa

  Chocia Linux dostarczany jest z kompletnym kodem rdowym, system
  ten nie jest wasnoci publiczn -- jest oprogramowaniem chronionym
  prawami autorskimi, dostpnym jednake za darmo na warunkach licencji
  GPL -- tam te znajdziesz wicej informacji na ten temat. Dziaajce
  pod Linuksem programy rwnie chronione s odpowiednimi prawami
  autorskimi, chocia wiele z nich take dostpnych jest na licencji
  GPL. X Window rozpowszechniany jest na licencji MIT X, a niektre
  programy uytkowe na licencji BSD. W kadym razie dozwolone jest
  rozpowszechnianie oprogramowania dostpnego na serwerze FTP (inaczej
  nie byoby go tam).

  88..  BBiieeccee iinnffoorrmmaaccjjee oo LLiinnuukkssiiee


  Ponad cztery lata temu powsta miesicznik _L_i_n_u_x _J_o_u_r_n_a_l.  Skierowany
  jest do wszystkich uytkownikw Linuksa, zawiera artykuy o rnym
  stopniu trudnoci. Prenumerata jednoroczna kosztuje 22 dolary w USA,
  27 dolarw w Kanadzie i Meksyku, 32 dolary w pozostaych miejscach,
  patne w dolarach USA. Prenumerat zamawia si poczt elektroniczn
  (subs@ssc.com), faksem (+1-206-782-7191), telefonicznie
  (+1-206-782-7733), lub poczt tradycyjn (_L_i_n_u_x _J_o_u_r_n_a_l, PO Box 85867,
  Seattle, WA 98145-1867, USA).  SSC udostpnia swj publiczny klucz
  PGP, kodujc nim e-maila z zamwieniem prenumeraty bez strachu mona
  poda numer swojej karty kredytowej. W/w klucz PGP uzyskuje si
  poleceniem finger info@ssc.com .

  Istnieje szereg powiconych Linuksowi grup oraz list dyskusyjnych.
  _L_i_n_u_x _F_A_Q zawiera wicej informacji o tych ostatnich (FAQ to znajduje
  si na wspomnianych serwerach FTP i w grupach dyskusyjnych).

  Na moderowan grup comp.os.linux.announce wysyane s ogoszenia n/t
  Linuksa (nowe programy, poprawki, itd).

  Na moderowan grup comp.os.linux.answers wysyane s dokumenty FAQ
  (,,Najczciej Zadawane Pytania''), HOWTO (,,Jak To Zrobi''), itp.

  Niemoderowana grupa comp.os.linux.admin jest miejscem dyskusji o
  administrowaniu systemami linuksowymi.

  Niemoderowana grupa comp.os.linux.development.system powicona jest
  rozwojowi jjddrraa.  Pytania dotyczce programw mona tu zadawa
  wycznie, jeli s one blisko powizane z jdrem. Inne
  programistyczne zapytania kierowa naley na grup comp.unix, chyba,
  e dotycz one konkretnych aplikacji. W takim przypadku waciw grup
  jest comp.os.linux.development.apps.

  Niemoderowana grupa comp.os.linux.development.apps przeznaczona jest
  na dyskusje o rozwoju aplikacji dla Linuksa. Nie naley pyta tam,
  skd takie aplikacje cign, nie jest to rwnie miejsce na rozmowy
  o aplikacjach jeszcze nieistniejcych.
  Na grup comp.os.linux.hardware wysya mona pytania dot. dziaania
  sprztu pod Linuksem.

  Grupa comp.os.linux.networking powicona jest zagadnieniu rozwoju,
  dziaania i konfiguracji oprogramowania sieciowego pod Linuksem.

  comp.os.linux.x zajmuje si systemem X Window.

  Nastpczyni comp.os.linux, grupa comp.os.linux.misc, przeznaczona jest
  dla dyskusji na tematy niewymienione powyej.

  Powodem rozbicia comp.os.linux na podgrupy byo zmniejszenie ruchu na
  grupie macierzystej, dlatego nniiee kkrroossppoossttuujj mmiiddzzyy ggrruuppaammii
  ccoommpp..ooss..lliinnuuxx..**!! JJeeddyynnyymm wyjtkiem jest wysanie ogoszenia do
  <news:comp.os.linux.announce> i ktrej z niemoderowaych grup. Nie
  przestrzegajc tej zasady naraasz si na niemie potraktowanie...

  rdem wiadomoci o Linuksie na WWW jest http://sunsite.unc.edu/LDP/.

  99..  PPrrzzyysszzoo

  Od czasu jdra 1.0 wprowadzono do systemu istotne ulepszenia. Linux
  1.2 mia krtszy czas dostpu do dyskw, udoskonalone terminale,
  ulepszone zarzdzanie pamici wirtualn, wsparcie dla wielu platform,
  quoty i inne.  Linux 2.0 (obecna stabilna wersja) zawiera jeszcze
  wicej poprawek, wczajc w to poprawki w szybkoci dziaania, nowe
  protokoy sieciowe, jedn z najszybszych na wiecie wersj TCP/IP i
  znacznie wicej. Linux 2.2 bdzie jeszcze szybszy i bdzie obsugiwa
  wiksz ilo protokow sieciowych oraz urzdze ni obecnie.

  Jednak, mimo e kod rdowy jdra to ju ponad 3/4 miliona linii,
  wiele jeszcze zostao do napisania, w tym rwnie dokumentacji. Jeli
  chciaby pomc w jej tworzeniu, zasubskrybuj list dyskusyjn linux-
  doc@vger.rutgers.edu; wylij na adres majordomo@vger.rutgers.edu list
  zawierajcy sowo ,,help'' w treci (NNIIEE w temacie).


  1100..  OO ttyymm ddookkuummeenncciiee

  Autor niniejszego dokumentu, Michael K. Johnson, <johnsonm@redhat.com>
  prosi o wszelkie, nawet drobne, uwagi; trudno bowiem stworzy dobr
  dokumentacj cakowicie samemu.

  Mniej-wicej biec wersj tego tekstu znajdziesz zawsze pod adresem
  <http://sunsite.unc.edu/LDP/>.

  1100..11..  FFoorrmmaallnnooccii

  Znaki handlowe s wasnoci ich posiadaczy. Nie udziela si adnych
  gwarancji co do informacji zawartych w niniejszym dokumencie. Uycie i
  rozpowszechnianie na wasne ryzyko. Zawarto tego dokumentu jest
  wasnoci publiczn (public domain), bd jednak uprzejmy i przy
  cytowaniu zaznacz autorstwo.

  1111..  OOdd ttuummaacczzaa

  Przetumaczyem najnowsz dostpn wersj dokumentu. Niestety, w
  momencie, w ktrym to pisz, tekst oryginalny nie by uaktualniany od
  dwch lat; biorc pod uwag szybki rozwj Linuksa, liczy si naley z
  moliwoci, e cz informacji jest przestarzaa. Na pewno jednak
  wszystkie zmiany w stanie faktycznym, ktre nastpiy w przecigu tych
  dwch lat, s zmianami na lepsze. :-)

  Wersja oryginalna dokumentu ("INFO-SHEET") znajduje si pod adresem
  <http://sunsite.unc.edu/LDP/>. Z polskimi tumaczeniami pozostaych
  dokumentw HOWTO zapozna si moesz pod adresem
  <http://www.jtz.org.pl/>.

  Copyright for the translation:
  (c) 2000, 2001 by Tomasz 'tsca' Sienicki, <tsca@edb.dk>






























































